Dziś wchodzi w życie ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych, której stosowanie istotnie wpłynie na funkcjonowanie rynku zamówień publicznych w Polsce, przede wszystkim poprzez zwiększenie liczby zamówień publicznych (w szczególności w obszarze energetyki, transportu i związanego z nimi budownictwa). Można śmiało zakładać, że dla wielu przedsiębiorców działających w tych branżach otwierają się właśnie nowe perspektywy pozyskiwania atrakcyjnych kontraktów, a w konsekwencji – nowych szans rozwojowych.

Ten „elektromobilny impuls” jest jednak nie tylko szansą, ale i poważnym wyzwaniem – dla wykonawców, ale przede wszystkim dla zamawiających. Warto więc przyjrzeć się nieco bliżej normom regulującym rozwój elektromobilności, a związanym z rynkiem publicznych zakupów.

Proces legislacyjny

Projekt ustawy został opublikowany przez Rządowe Centrum Legislacji w kwietniu 2017 r. Był szeroko komentowany, a w ramach konsultacji publicznych złożonych zostało bardzo wiele uwag i choć wiele spośród nich nie zostało uwzględnionych, to jednak ostateczny projekt, który trafił do Sejmu znacznie różnił się od pierwotnej wersji. Na etapie prac parlamentarnych proces prawodawczy przebiegł już natomiast ekspresowo – projekt trafił do Sejmu 4 stycznia i już tydzień później został przyjęty bez poprawek przez Senat . Zapewne wynikało to głównie z dążenia do możliwie jak najszybszego dostosowania polskiego prawa do wymogów dyrektywy 2014/94/UE z dnia 22 października 2014 r. w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych.

Przedmiot regulacji

Jak wskazano w wyjaśnieniu do projektu: „dyrektywa ta nakłada na państwa członkowskie obowiązek rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych. Państwa powinny zapewnić rozwój punktów ładowania pojazdów elektrycznych, punktów tankowania gazu ziemnego w postaci CNG lub LNG oraz punktów bunkrowania statków LNG”. Realizację tego właśnie celu reguluje przyjęta ustawa, która – jak stanowi jej art. 1 – określa, a określono w niej:

  • zasady rozwoju i funkcjonowania infrastruktury służącej do wykorzystania paliw alternatywnych w transporcie,
  • obowiązki podmiotów publicznych w zakresie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych,
  • obowiązki informacyjne w zakresie paliw alternatywnych,
  • warunki funkcjonowania stref czystego transportu,
  • Krajowe ramy polityki rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych oraz sposób ich realizacji.

Z punktu widzenia rynku zamówień publicznych szczególne znaczenie mają dwa pierwsze spośród wymienionych powyżej obszarów regulacji. Przyjęte przepisy nakładają bowiem na wskazane w ustawie podmioty liczne obowiązki, których realizacja będzie wymagała stosowania reżimu prawa zamówień publicznych – zarówno ustawy prawo zamówień publicznych, jak i ustawy o umowie koncesji na roboty budowlane i usługi.

Rozwój infrastruktury

Jednym z kluczowych elementów strategii rozwoju elektromobilności jest budowa niezbędnej infrastruktury – z pewnością bowiem osiągnięcie znaczącego wzrostu liczby pojazdów o napędzie elektrycznym nie będzie możliwe bez zapewnienia odpowiedniej ilości urządzeń do ich ładowania. W nowej ustawie obowiązek rozwoju sieci ogólnodostępnych punktów ładowania (m.in. dla pojazdów elektrycznych i hybrydowych) został nałożony na gminy oraz – przede wszystkim – na operatorów systemu dystrybucyjnego (OSD) elektroenergetycznego oraz gazowego. Można więc zakładać, że konsekwencją przyjęcia przez ustawodawcę takiego rozwiązania może być znaczące zwiększenie liczby zamówień publicznych na dostawy oraz roboty budowlane w zakresie budowy takich punktów.

Nowe życie koncesji

Szczególnie interesujące jest  przy tym, że zarządzaniem takiej infrastruktury mają zajmować się „operatorzy ogólnodostępnych punktów ładowania” wyłaniani na podstawie przepisów o umowie koncesji. Ten wątek wymaga jednak nieco bardziej szczegółowego wyjaśnienia.

Zgodnie z pierwotnym brzmieniem projektu ogólnodostępna infrastruktura niezbędna do ładowania pojazdów miała być budowana, a następnie zarządzana przez podmioty wybierane w drodze konkursu organizowanego przez gminy. Jednocześnie zakładano, że w czasie trwania umowy z gminą podmioty te mogłyby uzyskiwać przychody z tytułu rozliczeń z dostawcami energii elektrycznej do ogólnodostępnych punktów ładowania. Pierwotny projekt nie uwzględniał zatem faktu, że tego rodzaju mechanizm był już uregulowany zarówno na poziomie unijnym, jak i krajowym (więcej na ten temat) – chodzi o instytucję koncesji na roboty budowlane, a więc umowę w której wynagrodzeniem za wybudowanie określonego obiektu może być prawo do pobierania korzyści związanych z zarządzaniem i eksploatacją tegoż obiektu.

Na fakt niedostosowania projektu ustawy do unijnego prawa zamówień w zakresie koncesji zwrócono uwagę w stanowisku sformułowanym w ramach konsultacji publicznych przez WKB (LINK). Złożony w ramach uwag postulat został uwzględniony. W konsekwencji odstąpiono od ustanawiania nowej procedury na rzecz odesłania do przepisów regulujących zawieranie umowy koncesji.

W rezultacie, zgodnie z art. 22 ust. 2 oraz art. 65 ust. 3 ustawy o elektromobilności:

  • operatorzy stacji gazu ziemnego
  • oraz operatorzy ogólnodostępnych stacji ładowania

będą wyłaniani przez OSD (odpowiednio gazowego i elektroenergetycznego) na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 października 2016 r. o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi.

Nie tylko infrastruktura

Impulsem dla rozwoju rynku zamówień publicznych wynikającym z przyjęcia ustawy o elektromobilności będą jednak nie tylko inwestycje w infrastrukturę. Szczególnie atrakcyjna perspektywa roztacza się również przed producentami i dystrybutorami pojazdów elektrycznych, w szczególności wykorzystywanych w publicznym transporcie zbiorowym.

Przykładowo, jednostki samorządu terytorialnego (JST) o liczbie mieszkańców przekraczającej 50 000 mają docelowo zapewnić, aby:

  • udział pojazdów elektrycznych we flocie użytkowanych pojazdów w obsługujących je urzędach był nie mniejszy niż 30% liczby użytkowanych pojazdów,
  • usługi komunikacji miejskiej były świadczone przez podmioty, u których udział autobusów zeroemisyjnych we flocie użytkowanych pojazdów na obszarze tej JST wynosi co najmniej 30%.

Natomiast naczelne i centralne organy administracji państwowej mają zapewnić, aby udział pojazdów elektrycznych we flocie użytkowanych pojazdów był nie mniejszy niż 50% (!). Obowiązek osiągnięcia wskazanych poziomów 30% został oczywiście rozłożony w czasie, niemniej harmonogram jego realizacji i tak wydaje się napięty, a pierwsze pośrednie poziomy mają być osiągnięte już 1 stycznia 2020 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zakupom pojazdów elektrycznych będą musiały towarzyszyć również dostawy urządzeń, magazynów energii i sieci do jej przesyłania, a także systemów zarządzania takimi sieciami, magazynami, etc.

Perspektywy

Niewątpliwie już w najbliższych miesiącach można spodziewać się zatem wzmożonej aktywności na rynku zamówień publicznych ze strony JST, centralnych organów administracji czy też podmiotów działających w sektorze publicznego transportu zbiorowego. Jest jednak oczywiste, że z przewidywanym tak znaczącym wzrostem popytu na „rynku elektromobilności” będą wiązały się istotne problemy praktyczne. Z pewnością dotkną one w sposób szczególny rynek zamówień publicznych, który ze swojej natury jest szczególnie narażony na negatywne zjawiska związane z nabywaniem dóbr i usług na dynamicznie rozwijających się i nieustabilizowanych rynkach – a takim wydaje się być „rynek elektromobilności”.

Trudno w tym momencie wyrokować, czy rozwój elektromobilności w Polsce – niezależnie od związanych z nim korzyści ekologicznych – będzie jednoznacznie pozytywnym i ożywczym impulsem dla polskiej gospodarki i rynku publicznych zakupów, czy raczej stanie się utrapieniem dla wszystkich jego uczestników. Pytanie to pozostaje otwarte. Z pewnością jednak warto obserwować proces realizacji strategii rozwoju elektromobilności w Polsce – już bowiem z powyższego, pobieżnego przeglądu wynika, że niesie ze sobą wiele szans dla podmiotów z różnych sektorów gospodarki.

 

PS. Powodzenie strategii rozwoju elektromobilności będzie w dużej mierze zależało od współdziałania wszystkich podmiotów zaangażowanych w jej realizację. Dlatego tak ważne jest wspieranie wszelkich inicjatyw zmierzających do nawiązywania i rozwoju tej współpracy.

 

W tym kontekście polecamy Państwa uwadze konferencję „Programowanie Rozwoju: ELEKTROMOBILNOŚĆ”, która odbędzie się 15 marca 2018 r. na Wydziale Prawa i Administracji UAM w Poznaniu (www.elektromobilnosc.edu.pl).