1 listopada weszła w życie nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (dalej „ustawa nowelizująca”), którą m.in. zastąpiono funkcjonujący dotychczas mechanizm tzw. odwróconego obciążenia, nowym mechanizmem podzielonej płatności.

Mechanizm odwróconego VATu

Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 91 ust. 3a PZP „Jeżeli złożono ofertę, której wybór prowadziłby do powstania u zamawiającego obowiązku podatkowego zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług, zamawiający w celu oceny takiej oferty dolicza do przedstawionej w niej ceny podatek od towarów i usług, który miałby obowiązek rozliczyć zgodnie z tymi przepisami. Wykonawca, składając ofertę, informuje zamawiającego, czy wybór oferty będzie prowadzić do powstania u zamawiającego obowiązku podatkowego, wskazując nazwę (rodzaj) towaru lub usługi, których dostawa lub świadczenie będzie prowadzić do jego powstania, oraz wskazując ich wartość bez kwoty podatku.”. Jest to tzw. mechanizm odwróconego VATu, zgodnie z którym, to na zamawiającym ciąży obowiązek rozliczenia i odprowadzenia podatku od dostaw i usług, które enumeratywnie zostały wymienione w załączniku nr 13 do ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy Prawo zamówień publicznych.

Rezygnacja z mechanizmu odwróconego obciążenia

Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy nowelizującej, głównym celem prawodawcy była całkowita rezygnacja i zastąpienie obowiązujących obecnie rozwiązań rozliczania podatku VAT (czyli odwrotnego obciążenia) poprzez wprowadzenie obligatoryjnego stosowania mechanizmu podzielonej płatności. W sektorze zamówień publicznych zostało to zrealizowane głównie poprzez zmianę definicji podatnika (uchylenie art. 17 ust. 1 pkt 7-8) oraz wprowadzenie obowiązku stosowania mechanizmu podzielonej płatności  przy dokonywaniu płatności za nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15.

W trakcie prac nad ustawą nowelizującą, Prezes Urzędu Zamówień Publicznych wskazał na potrzebę dokonania zmian w ustawie PZP  w zakresie art. 91 ust. 3a oraz art. 93 ust. 1c regulujących mechanizm odwróconego VATu. Ponadto sygnalizowano również potrzebę wprowadzenia przepisów przejściowych, szczególnie dotyczących stosowania nowego instrumentu podatkowego do toczących się postępowań o udzielenie zamówienia.

Zgodnie z „Raportem z opiniowania projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (numer w wykazie UA45)” uwagi zaprezentowane przez Prezesa UZP zostały uwzględnione, jednakże tylko w części dotyczącej przepisów przejściowych, co znalazło odzwierciedlenie w treści ustawy nowelizującej.

Brak nowelizacji przepisów PZP

Początkowo może wydawać się, że brak zmian w zakresie art. 91 ust. 3a PZP stanowi błąd lub przeoczenie prawodawcy. Jednakże dokładna analiza ustawy nowelizującej ukazuje, że system odwróconego VATu nie został w pełni zastąpiony nowym mechanizmem. Ustawodawca pozostawił m.in. możliwość stosowania mechanizmu odwróconego obciążenia w przypadku, gdy dokonującym dostawy towarów na terytorium kraju jest podatnik nieposiadający siedziby działalności gospodarczej oraz stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju, nabywcą jest podatnik, posiadający siedzibę działalności gospodarczej lub stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej na terytorium kraju lub osoba prawna niebędąca podatnikiem, posiadająca siedzibę na terytorium kraju i zarejestrowana zgodnie z art. 97 ust. 4, oraz dostawa towarów nie jest dokonywana w ramach sprzedaży wysyłkowej na terytorium kraju (art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od towarów i usług). Należy również zwrócić uwagę, że zgodnie z nowym brzmieniem ustawy o podatku od towarów i usług, w przypadku gdy oferta zawierać będzie towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, to po stronie zamawiającego nie powstanie obowiązek podatkowy, a więc art. 91 ust. 3a nie znajdzie zastosowania. Wynika to z tego, że kwota należna z podatku wpłacana będzie przez zamawiającego na osobne, należące do wykonawcy konto i to na nim spoczywać będzie obowiązek podatkowy.

Postępowania wszczęte przed 1 listopada 2019 roku

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy nowelizującej w przypadku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wszczętego przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej (tj. 1 listopada br.), którego zakres obejmuje towary lub usługi wskazane w nowym załączniku nr 15, „zamawiający wzywa wykonawców, którzy składając oferty, poinformowali, że wybór ich ofert będzie prowadził do powstania u zamawiającego obowiązku podatkowego zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług, do podania:

  1. informacji dotyczącej możliwości powstania u wykonawcy, w przypadku udzielenia mu zamówienia publicznego, obowiązku podatkowego na podstawie ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą;
  2. nazwy (rodzaju) towaru lub usługi, których dostawa lub świadczenie będzie prowadzić do jego powstania, oraz ich wartości bez kwoty podatku;
  3. kwoty podatku od towarów i usług, która powinna być doliczona do ceny złożonej oferty, o ile nie wynika to z treści złożonej oferty.

Tym samym, jeżeli wykonawca w odpowiedzi na wezwanie zamawiającego wskaże, że w przypadku udzielenia mu zamówienia publicznego powstanie u niego obowiązek podatkowy na podstawie ustawy zmienianej, to zamawiający dolicza do ceny ofertowej podaną przez wykonawcę kwotę podatku od towarów i usług.

Umowy zawarte przed 1 listopada 2019 roku

Art. 15 ustawy nowelizującej reguluje również kwestię umów w sprawach zamówień publicznych, które zawarte zostały przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Zgodnie z nowymi regulacjami, kwoty wynagrodzenia wynikające z zawartych umów ulegają podwyższeniu o kwotę podatku od towarów i usług. W ten sposób ciężar uiszczenia podatku zostaje przeniesiony na wykonawcę, który to uiszcza należność w miejsce zamawiającego. Jednakże zastosowanie powyższego mechanizmu ogranicza się jedynie do wynagrodzenia wypłacanego wykonawcy na podstawie faktur VAT wystawionych po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej.

Podsumowanie

Zmiany wprowadzone ustawą nowelizującą miały wyeliminować mechanizm tzw. odwróconego VATu. Początkowo bardzo pozytywnie oceniany mechanizm mający zapobiegać oszustwom, spowodował powstawanie nowych nieprawidłowości w segmentach rynku nieobjętych mechanizmem odwróconego obciążenia. Wprowadzany nowy mechanizm podzielonej płatności ma być bardziej skuteczny oraz bardziej atrakcyjny dla podatników.

W zakresie zamówień publicznych należy zwrócić uwagę na brak całkowitej eliminacji mechanizmu odwróconego VATu oraz pojawiające się wątpliwości dotyczące wskazywania przez wykonawców dwóch numerów kont na fakturach, a co za tym idzie sposobu dokonywania płatności przez zamawiającego. Wszystko to powoduje brak przejrzystości i może, zwłaszcza w początkowym okresie obowiązywania znowelizowanych przepisów, sprawiać trudności zarówno zamawiającym, jak i wykonawcom.